Instytut Filologii Polskiej

Roz. Textu

Pracownia Dziejów Używania Języka w Rzeczypospolitej Szlacheckiej

Pracownia została powołana 1 października 2013 r. Tworzą ją: prof. dr hab. Stanisław Borawski, dr hab. Magdalena Hawrysz (kierowniczka), dr Magdalena Jurewicz-Nowak, dr Iwona Pałucka-Czerniak, dr Dorota Szagun, dr Iwona Żuraszek-Ryś.

PROFIL NAUKOWY PRACOWNI I GŁOWNE KIERUNKI BADAŃ

Podstawę teoretyczną dla prowadzonych w pracowni badań tworzy zaprojektowane przez S. Borawskiego (zob. S. Borawski, Wprowadzenie do historii języka polskiego. Zagadnienia historiozoficzne, Warszawa 2000 i n.) widzenie historii polszczyzny przez pryzmat dziejów używania języka wraz z okolicznościami towarzyszącymi tym użyciom. Punktem wyjścia tak zorganizowanych badań jest zawsze język, a jego programowo wieloaspektowe analizy pozwalają poszukiwać w nim cech posługującej się nim wspólnoty narodowej lub wspólnot niższego szczebla determinowanych konfesyjnie (katolicy i innowiercy), socjalnie (szlachta, elity dworskie, mieszczanie, kupcy, rzemieślnicy), terytorialnie (Opole, Wrocław, Kraków) prawnie. Integracyjny walor tak ujmowanej historii języka sprzyja sięganiu po różnorodne teksty (listy, reguły zakonne, polemiki religijne, piśmiennictwo historiograficzne, zbiory praw, protokoły sądowe, kazania, księgi cechowe, sylwy szlacheckie, inwentarze kościelne i świeckie, rozmówki polsko-niemieckie, literatura piękna), które są podstawą analiz prowadzonych z różnych punktów widzenia (genologicznego, stylistycznego, pragmatycznego, dyskursologicznego, kognitywnego, etnolingwistycznego).

Wśród zagadnień szczegółowych podejmowanych przez osoby skupione w pracowni znajdują się:

  1. pojęcia sterujące narracją dziejopisarską w językoznawstwie polskim;
  2. kształtowanie tożsamości narodowej w I Rzeczpospolitej;
  3. językowe kontakty międzyetniczne, udział wzorów obcych w języku oraz obyczaju;
  4. dzieje małych wspólnot komunikatywnych i ich zachowań komunikacyjnych;
  5. obyczaje językowe motywowane przekształceniami wspólnot komunikatywnych;
  6. agonistyczne formy komunikacji, kultura polemiki wyznaniowej;
  7. miejsce retoryki jako nauki i sztuki w komunikacji społecznej;
  8. terminologia prawnicza, administracyjna, krewniacza;
  9. oznaczanie i identyfikowanie rzeczy w perspektywie komunikacyjnej i pragmatycznej;
  10. piśmiennictwo kobiece dawnych wieków.

Prowadzone badania umożliwiają stopniowe uzupełnienie komunikacyjnego pejzażu przeszłości, ale dają także nadzieję na wskazanie źródeł zjawisk współczesnych.

CELE DYDAKTYCZNE

Tak zakrojone badania pozwalają na łączenie pracy naukowej z obowiązkami dydaktycznymi. Członkowie pracowni mają poświadczone publikacjami kompetencje do prowadzenia zajęć kursowych z zakresu dziejów polszczyzny. Rozległość zainteresowań sprzyja także poszerzaniu oferty edukacyjnej o różnorodne przedmioty fakultatywne (obecne w ofercie programu studiów zarówno filologii polskiej, jak i innych kierunków), np.: Językoznawstwo funkcjonalne historyczne, Obyczaje językowe polskich wspólnot komunikatywnych, Sztuka dyskusji i debaty, Walka na słowa w dziejach używania języka polskiego, Mowa nienawiści dawniej i dziś, Humor językowy dawniej i dziś, Nazwy wokół nas, Kreacyjna moc języka, Świat ludzi, rzeczy, słów – język źródłem wiedzy o człowieku i kulturze, Matrony, sawantki, czarownice i święte. Kobiety w staropolskich słowach zaklęte, Fenomen mody w zwierciadle języka i kultury.

Wszystkie te formy umożliwiają odczytanie niegdysiejszego świata, rozumienie ludzi, którzy go kreowali, dają szansę odkrycia sposobu ich myślenia, percepcji i wartościowania rzeczywistości. Przede wszystkim jednak mają uświadamiać, że pełnię wiedzy o teraźniejszości można uzyskać przez ukazywanie jej związków z przeszłością.